به گزارش «سراج24»، در دوران دفاع مقدس، نبردهای بسیاری برای بیرون راندن ارتش متجاوز از سرزمینهای اشغالی ایران و نیز برای ایجاد فشار نظامی بر قوای دشمن، جهت پایان دادن به جنگ تحمیلی انجام شده است. برخی از این نبردها در ادامه تلاش برای دفع تجاوز دشمن، در خاک دشمن انجام شده است که یکی از گستردهترین، پرحادثهترین و موفقترین عملیاتها که انعکاس وسیعی در سطح دنیا به خصوص در رسانههای کشورهای غربی به جا گذاشت، عملیات غرورآفرین «والفجر 8» بود.
مهمترین هدف این عملیات، دستیابی به یک پیروزی قاطع از نظر نظامی در آن شرایط زمانی در جبهههای جنگ بود تا بدینوسیله دولتمردان و سیاستمداران کشور برای حل مسئله جنگ و پایان دادن به نبردها از راه سیاسی، بتوانند از قدرت عمل بیشتری برخوردار شوند.
به جرأت میتوان گفت که دستاوردهای نیروهای مسلح ایران در عملیات «والفجر 8» ، کمر سردمداران عراق و سردار دروغین قادسیه (صدام حسین) و فرماندهان ارشد ارتش عراق را شکست. چرا که پیروزیهای پی در پی رزمندگان ایرانی و بازتاب گسترده عملکرد آنها در این عملیات چنان مشهود بود که جای هیچ گونه انکار و تکذیب را برای عراق و دشمنان جمهوری اسلامی ایران باقی نگذاشت و به اجبار به آن اعتراف کردند، ایران با گرفتن شهر فاو وارد مرحله جدیدی از پیروزیهای خود علیه عراق شده است. همچنین خبر پیروزی رزمندگان ایران در این عملیات، پشتیبانان صدام همان آمریکا و کشورهای مرتجع منطقه را به وحشت انداخت.
برای پیروزی در هر نبردی غافلگیر کردن دشمن و فریب وی نسبت به منطقه و اهداف عملیات، یکی از اصول اساسی و عوامل مهم رسیدن به موفقیت است. به میزان اهمیت هر عملیات و نیز شرایط برتری دشمن، رعایت اصل غافلگیری میتواند کمک بسیاری به رسیدن به نتایج مطلوب بنماید. باید به گونهای برنامهریزی کرد تا دشمن، هم در تشخیص مکانی که قرار است نبرد در آن صورت گیرد، غافلگیر شود و هم از زمان وقوع آن اطلاع نیابد. برای همین، باید از تاکتیکها و روشهای عملیاتی جدیدی استفاده کرد تا دشمن نتواند از شیوههایی که قرار است در درگیری از آن استفاده شود، آگاهی یابد. در عملیات «والفجر 8» اصل غافلگیری به معنای واقعی کلمه به وسیله رزمندگان اسلام اجرا شد به طوری که فرماندهان نیروهای عراق پس از شنیدن تصرف فاو به وسیله نیروهای ایران بهت زده شده بودند و این خبر برای آنها غیرقابل باور بود چون آنها هم از موانع بسیار پیچیده و غیرقابل عبور بر سر راه رزمندگان اسلام خبر داشتند و هم نیروهای ایران را فاقد چنین تواناییهایی میدیدند؛ مانند عبور از اروند رود که بسیار عالی اجرا شد. همچنین رعایت اصل تأمین و حفاظت اطلاعات از لحظه آغاز طرحریزی و اجرای عملیات فریب، از عوامل اساسی دیگر پیروزی در عملیات «والفجر 8» بود.
در طرحریزی مانور این عملیات چند مسئله مهم بود که عبارتند از:
1- گذر از رودخانه عریض اروند، مهمترین مرحله این عملیات بود. اروندرود بزرگترین رودخانه ایران است. آب چهار رودخانه کارون، کرخه، دجله و فرات از طریق این رودخانه به خلیجفارس میریزد و آب خلیجفارس نیز در این رودخانه جریان مییابد. در واقع، طبیعت این رودخانه هم مانند یک خور است و هم مثل دیگر رودخانهها، آب شیرین در آن جریان دارد. آگاهی از وضعیت خاص اروندرود مثل جزر و مد و جریانهای گوناگون درون رودخانه در نوبتهای خاص هفته، ساعت، شب و روز که موجب ایجاد چهار وضعیت گوناگون میشد، در برنامهریزی برای عبور نیروهای خطشکن بسیار حیاتی بود. در طراحی عملیات عبور غواصها از این رودخانه عریض باید این شرایط مدنظر قرار میگرفت و به ویژه به فاصله زمانی بین جزر و مد که بیش از چهار ساعت به طول میانجامید، توجه میشد. حدود 2500 غواص باید برای رسیدن به خط دفاعی اول دشمن با رعایت غافلگیری در شرایط آب مد، از رودخانه میگذشتند تا به نزدیکترین نقطه از سنگرهای اول دشمن برسند. اگر زمان شروع عملیات به خوبی تعیین نمیشد و عبور غواصها با شرایط جزر رودخانه روبهرو میشد، باید نیروهای خط شکن حدود 200 متر را به صورت سینه خیز از میان باتلاقها و موانع موجود در آنها بگذرند که در این صورت موفقیت عملیات، با ابهام مواجه میشد.
2- عملیات عبور از موانع مصنوعی و شکستن خط اول دشمن و پاکسازی سر پل به دست آمده و توسعه آن به منظور ادامه عملیات.
3- مرحله بندی عملیات و وارد کردن عمده قوا برای رسیدن به اهداف مورد نظر که نیاز به واحدهای شناوری کافی و مطمئن داشت.
4- توسعه در عمق و استفاده از موفقیت برای تثبیت اهداف به دست آمده و گسترش منطقه نبرد.
5- پدافند و مقابله با پاتکهای دشمن برای حفظ منطقه تصرف شده.
با توجه به مشکل انتقال ماشین آلات مهندسی همزمان با عبور عمده قوا، امکان احداث خاکریزهای مناسب برای ایجاد خط دفاعی در مقابل دشمن از اولویت ویژهای برخوردار بود.
6- برنامهریزی برای وارد نشدن به شهر فاو و دور زدن این شهر به منظور آسیب ندیدن غیر نظامیانی که احتمالاً در شهر وجود داشتند.
7- استفاده از یگان هایی که پیشتر کمتر در خط شکنیهای عملیات گذشته حضور داشتند به دلیل وارد نکردن فرماندهانی که اندکی ابهام در مورد موفقیت عملیات داشتند.
8- انجام عملیات در شب با توجه به این که شفافیت آب رودخانه اروند، امکان دیده شدن غواصهایی که در سطح آب حرکت میکردند را فراهم میآورد. از سوی دیگر، دشمن گاه برای دیدن سطح رودخانه به ویژه در ناحیه اسکله فاو از نورافکن استفاده میکرد.
9- نیاز به آماده کردن عقبه یگانها در نخلستانهای اطراف بهمنشیر و نیز فضای مناسب برای تمرکز نیروها قبل از آغاز تک در میان نخلستانهای اطراف اروندرود و ایجاد اسکلهها و فضاهای نگهداری قایقهای انتقال عمده قوا.
10- از آنجا که در مجموع برای عبور پانزده لشکر سپاه؛ یعنی در حدود 150 هزار رزمنده برای اجرای عملیات برنامهریزی شده بود، باید پلهای بسیاری برای پشتیبانی این نیروها احداث میشد. معمولاً در این عملیاتها باید به ازای هر لشکر یک پل در نظر گرفت.
برای درک شرایط و حالتهای گوناگون اروندرود، ماهها کار فشرده اطلاعاتی صورت گرفت و با جمعبندی اطلاعات موجود در تاریخچه این رودخانه و نیز شرایط جوی منطقه خسروآباد و فاو در بیست سال گذشته که از اداره هواشناسی گرفته شد، وضعیت رودخانه برای طراحی عملیات، مورد مطالعه قرار گرفت.
برای اجرای عملیات عبور غواصها از رودخانه، آموزشها و تمرینهای بسیاری انجام شد تا شرایط روحی و جسمانی نیروهای عمل کننده به حد مطلوب برسد. این عملیات، اوج خطر پذیری نیروهای انقلاب را به نمایش گذاشت. در این باره، یکی از نگرانیهای اصلی طراحان عملیات، تأثیر جریان آب بر حرکت غواصها در حین عبور از رودخانه و دور شدن آنها از هدف معین واگذار شده به آنها بود.
سرانجام پس از طرحریزی دقیق، شناساییهای لازم به وسیله نیروهای شرکتکننده، توجیه و هماهنگیهای ضروری بین یگانهای شرکت کننده در عملیات و بررسی تمام اطلاعات به دست آمده از دشمن و همچنین آخرین پیشبینیهای دقیق جوی، عملیات والفجر 8 در ساعت 22:30 مورخ 20 بهمن سال 1364 با رمز «لا حول و لا قوة الا بالله العلی العظیم و قاتلواهم حتی لاتکون فتنه، یا فاطمة الزهرا (س)، یا فاطمةالزهرا (س)، یا فاطمة الزهرا (س)» آغاز شد.
در ساعات اولیه حمله در تک اصلی نیروهای غواص و قایقسوار که خط شکن بودند با دلاوری و شجاعتی بینظیر از اروندرود عبور کردند و در ساحل غربی هجوم بیامان خود را به مواضع پدافندی دشمن شروع کردند و ضمن درگیری با نیروهای دشمن، تیمهای تخصصی مشغول باز کردن معبرها از میان موانع انبوه مین، سیم خاردار، رادار، تلههای انفجاری در ساحل غربی به منظور ورود نیروهای بعدی به منطقه بودند. پس از عبور شبانه نیروها از رودخانه و روشن شدن هوا، عملیات وارد مرحله تازهای شد و نیروهای خط شکن برای ادامه عملیات نیاز به پشتیبانی آتش، نیروهای تقویتی و از همه مهمتر تجهیزات سنگین مانند توپهای 106 و توپهای پدافندی و سکوهای پرتاب موشک داشتند. بنابراین بالگردهای هوانیروز ترابری نیروها و انتقال تجهیزات سنگین از اروند رود به منطقه فاو را شروع کردند و همزمان تیمهای آتش بالگردهای کبرا نیروهای دشمن را که سرسختانه مقاومت میکردند؛ درهم میکوبیدند.
در همان چند ساعت نخست دشمن طوری غافلگیر شده بود که یکی از فرماندهان عراقی، وضعیت نبرد را به رده بالاتر چنین گزارش میدهد «دشمن (ایران) مانند سیل به وسیله قایق و بالگرد، نیرو پیاده میکند و باز میگردد؛ اگر چارهای نکنید میروند امالقصر را هم میگیرند؛ وضعیت ما بسیار بد است».
دشمن فکر نمیکرد نیروهای ایرانی از منطقه فاو، عملیات والفجر 8 را با آن سطح بالا شروع کند و عراق فکر میکرد که تک اصلی از منطقه هورالهویزه انجام خواهد شد و حمله به فاو، حمله فریبنده و ایذائی نیروهای ایران است؛ در نهایت با مطلع شدن دشمن از منطقه اصلی عملیات و تصرف شهر فاو به وسیله رزمندگان اسلام، نیروهای ارتش عراق در صدد مقابله جدی با نیروهای جمهوری اسلامی ایران برآمدند و با تقویت نیروهای خود در سطح وسیع و توان رزمی بالا، اقدام به اجرای پاتکهای شدید کردند که با آتش انبوه دلاوران هوانیروز، نیروی هوایی و رزمندگان زمینی هر بار با شکست مواجه میشدند.
در نهایت فرماندهان عراق به فکر استفاده از قویترین نیروهای خود یعنی لشگر گارد ریاست جمهوری افتادند و آنها را وارد نبرد کردند اما در نهایت دشمن، سرخورده و ناامید از کلیه راهها و شگردهای رزمی خود در مقابله با نیروهای ایران تنها راه باقی مانده در ضربه زدن به رزمندگان اسلام را بمباران شیمیایی به وسیله هواپیماهای جنگنده خود دید لذا با بهرهگیری از نیروی هوایی خود اقدام به بمباران شیمیایی منطقه کرد.
از آنجا که فاصله درگیری بین یگانهای دشمن و خودی بسیار نزدیک بود، در مرحله نخست بمباران، دشمن به اشتباه تیپهای گارد جمهوری خود را مورد اصابت بمبهای شیمیایی قرار داد که منجر به آْلودگی 70 درصد نیروهای آنها شد.
آزاد سازی30 کیلومتر از خاک میهن اسلامی و حدود 770 کیلومتر از خاک عراق، قطع ارتباط عراق با آبهای آزاد، آزاد شدن شهر فاو، تصرف اسکلههای فاو، استقرار نیروهای ایرانی در 20 کیلومتری بندر امالقصر، کشته8 شدن 17 هزار نفر از ارتش عراق، زخمی شدن 25 هزار نفر از نیروهای ارتش عراق، انهدام 70 فروند هواپیما و 10 فروند بالگرد، 400 دستگاه تانک، 200 دستگاه نفربر، 200 موضع توپخانه و 500 خودرو، به غنیمت گرفتن 80 دستگاه تانک، 40 دستگاه نفربر، 190 قبضه توپ و تعداد بسیار زیادی خودرو و انهدام یک فروند ناوچه بزرگ عراق از نتایج اجرای عملیات گسترده «والفجر 8» بود.
باز تاب سیاسی عملیات والفجر 8
تبعات ناشی از فتح فاو به منزله تغییر در ماهیت سیاسی جنگ نیز بود، به این معنا که اتخاذ استراتژی دفاع مطلق از سوی عراق، پس از فتح خرمشهر، با این هدف بود که جنگ در روند فرسایشی، سرانجام منتهی به پذیرش صلح از سوی ایران شود. اما فتح فاو و ارتقای موقعیت سیاسی و نظامی ایران در شمال خلیج فارس، عملا منجر به پیدایش شرایط جدیدی شد که هیچ گونه مطابقتی با مشخصه های جنگ فرسایشی نداشت.
شورای امنیت، در پی این تحولات و تغییر موازنه قوا به سود ایران، در تاریخ 3/12/1365، اقدام به تهیه پیش نویس و صدور بیانیه مهمی کرد که در بند 3 آن آمده است:
«دبیر کل از ایران و عراق بخواهد که دو کشور بی درنگ در زمین، دریا و هوا آتش بس را رعایت کرده و بلافاصله تمام نیروهای خود را تا مرزهای بین المللی شناخته شده، به عقب بکشند.»
قبلا، در سخت ترین شرایطی که جمهوری اسلامی مورد تهاجم قرار می گرفت، سازمان ملل، تنها اقدام به صدور بیانیه ای می کرد که در آن صرفا اظهار تاسف می شد. اما پس از فتح فاو با صدور قطع نامه ای جدید به شماره 582، عملا به سود عراق موضع گیری کرد.
.........................................................
(1) http://www.tabnak.ir/pages/?cid=2250
(2) http://www.tebyan.net/newindex.aspx?pid=5447
(3) http://www.aja.ir
(4) کتاب حماسههای ماندگار هوانیروز در دفاع مقدس
(5) http://www.sajed.ir/
